Στον Ψηλορείτη ένα από τα καλύτερα Αστεροσκοπεία του κόσμου!

Εκδηλώσεις στο Σκίνακα για τα 25 χρόνια του Αστεροσκοπείου το οποίο είχε δώσει τις πρώτες εκπληκτικές εικόνες από τον κομήτη του Χάλευ

Στη φωτογραφία οι κ.Παπαμαστοράκης, Χέρεντελ και Ζώρας

Πριν 25 χρόνια η ίδρυση ενός Αστεροσκοπείου στην Κρήτη έμοιαζε σκέψη ρομαντική και ουτοπική, όμως το όραμα των επιστημόνων μοιράστηκε ο τότε Υπουργός Έρευνας και Τεχνολογίας, καθηγητής Γ. Λιάνης, ενέργεια που δικαιώθηκε από την εξέλιξη και την επιστημονική συμβολή του Αστεροσκοπείου Σκίνακα ως σήμερα. Μεταξύ των "χρυσών" σελίδων στην ιστορία του Αστεροσκοπείου είναι και η παρατήρηση του κομήτη του Χάλει.
Το μεγαλύτερο, εν ενεργεία, Αστεροσκοπείο, της Ελλάδας και από τα καλύτερα του κόσμου χαρακτήρισε αυτό του Σκίνακα ο Γερμανός εκπρόσωπος του Ινστιτούτου Μαξ Πλανκ Εξωγήινης Φυσικής καθηγητής Χέρεντελ, ο οποίος μίλησε στο πλαίσιο των σημερινών εορταστικών εκδηλώσεων για τη συμπλήρωση 25 χρόνων από την έναρξη λειτουργίας του Αστεροσκοπείου Σκίνακα.

Μιλώντας για τα 25 χρόνια του Αστεροσκοπείου, ο διευθυντής, καθηγητής Αστροφυσικής, Γιάννης Παπαμαστοράκης απέδωσε τα "εύσημα" για την πορεία του Αστεροσκοπείου στον κ.Χέρεντελ, τον οποίο χαρακτήρισε "πατέρα" του Αστεροσκοπείου.

"Αν εγώ είμαι ο πατέρας, ο Γιάννης Παπαμαστοράκης είναι ... η μητέρα!" - ανταπάντησε ο Γερμανός καθηγητής και τόνισε ότι το συγκεκριμένο αστεροσκοπείο κάνει ερευνητική δουλειά που δεν κάνουν άλλα , πολύ μεγαλύτερα.
Στην εκδήλωση παρόντες ήταν ο δήμαρχος Ανωγείων κ.Κεφαλογιάννης, οι αντιπεριφερειάρχες κ.Κουκιαδάκης και Λιονή, ο αντιδήμαρχος Ηρακλείου κ.Αεράκης, ο πρώην πρύτανης Γ.Γραμματικάκης, ο υποψήφιος πρύτανης κ.Ζώρας και πλήθος κόσμου.

Το Αστεροσκοπείο Σκίνακα ιδρύθηκε από το Πανεπιστήμιο Κρήτης, το Ιδρυμα Τεχνολογίας και Ερευνας και το Ινστιτούτο Μαξ Πλανκ Εξωγήινης Φυσικής, σε χώρο που παραχωρήθηκε στην κορυφή Σκίνακας του Ψηλορείτη σε υψόμετρο 1750 μέτρων, από τον Δήμο Ανωγείων.

Το πρώτο τηλεσκόπιο, 30 εκατοστών ευρέως πεδίου, εγκαταστάθηκε την άνοιξη του 1986. Το 1995 εγκαινιάστηκε το τηλεσκόπιο των 1,3 μέτρων, το οποίο είναι και το μεγαλύτερο εν λειτουργία τηλεσκόπιο της Ελλάδας. Το έτος 2006 εγκαταστάθηκε σε συνεργασία του Πανεπιστημίου Κρήτης και του Πανεπιστημίου του Τύμπιγκεν τηλεσκόπιο 60 εκατοστών που λειτουργεί ρομποτικά και μέσω Διαδικτύου.
Το Αστεροσκοπείο Σκίνακα

α) Χαρακτηρίζεται από εξαιρετικές συνθήκες παρατήρησης συγκρίσιμες μόνο με εκείνες των μεγάλων Αστεροσκοπείων του κόσμου

β) Διαθέτει πρωτοποριακά όργανα παρατήρησης όπως Κάμερα Κοντινού Υπερύθρου. Μάλιστα η πρώτη στην Ελλάδα ψηφιακή κάμερα CCD (δέκτες CCD βρίσκoνται σήμερα σε όλες τις ψηφιακές φωτογραφικές μηχανές και τα κινητά τηλέφωνα) εγκαταστάθηκε στο τηλεσκόπιο του Σκίνακα το φθινόπωρο του 1986

γ) Συμμετέχει ενεργά στην παγκόσμια επιστημονική έρευνα στο πεδίο της Αστροφυσικής και παράλληλα συμβάλλει στη σύγχρονη εκπαίδευση των φοιτητών στην Αστρονομία. Παρατηρήσεις από το Αστεροσκοπείο του Σκίνακα περιλαμβάνονται σε περισσότερες από 100 ερευνητικές εργασίες, που έχουν δημοσιευθεί σε έγκυρα διεθνή επιστημονικά περιοδικά με κριτές.

Το απόγευμα εγκαινιάζεται η έκθεση αστρονομικής φωτογραφίας "Αστεροσκοπείο Σκίνακα: Με Θέμα το Σύμπαν", ενώ τις βραδινές ώρες και μέχρι 23:00 το Αστεροσκοπείο Σκίνακα θα είναι ανοιχτό στο κοινό για ξεναγήσεις και παρατήρηση από το τηλεσκόπιο.
Η άφιξη του κομήτη του Halley, o οποίος επρόκειτο να γειτνιάσει την άνοιξη του 1986 μετά από 76 χρόνια περιπλάνηση και πάλι τη Γη, έθετε και τον χρονικό ορίζοντα εγκατάστασης του τηλεσκοπίου, του οποίου το ευρύ οπτικό πεδίο και η υπερευαίσθητη ηλεκτρονική κάμερα το έκαναν ιδιαίτερα κατάλληλο για την παρατήρηση του κομήτη. Πράγματι μετά τη διάνοιξη δρόμου μέσα από το βραχώδες βουνό και την κάτω από ιδιαίτερα δύσκολες συνθήκες κατασκευή του πρώτου, πετρόχτιστου Αστεροσκοπείου, εκατοντάδες επώνυμοι και ανώνυμοι πολίτες από όλη την Ελλάδα συνέρευσαν την άνοιξη του 1986 στον Σκίνακα για να συμμετάσχουν στα εγκαίνια και την παρατήρηση του κομήτη του Halley. Το 1988 ολοκληρώθηκε και η κατασκευή του επίσης πετρόχτιστου ξενώνα που χρησίμευσε αμέσως  για  να στεγάσει το πρώτο σχολείο παρατηρησιακής αστροφυσικής στην Ελλάδα.      Η επιτυχημένη εγκατάσταση και λειτουργία του πρώτου, πλην όμως με 0.3μ διάμετρο κατόπτρου, μικρού τηλεσκοπίου επιβεβαίωσε και τις άριστες συνθήκες που προσφέρει η κορυφή Σκίνακα για αστρονομικές παρατηρήσεις υψηλής ποιότητας στην περιοχή της Μεσογείου. Γι αυτό τα συνεργαζόμενα ιδρύματα απεφάσισαν την περαιτέρω ανάπτυξη του Αστεροσκοπείου με την εγκατάσταση μεγαλύτερου και πολύ σύγχρονου τηλεσκοπίου τύπου Ritchey Cretien με διάμετρο κατόπτρου 1,3μ. Το τηλεσκόπιο, το οποίο εγκαινιάστηκε το φθινόπωρο του 1995, τοποθετήθηκε σε μεταλλικό κτίριο ώστε να ελαχιστοποιούνται τοπικά φαινόμενα θερμικών αναταράξεων ( τύρβη). Το τηλεσκόπιο των 1,3μ αποτελεί ένα μεγάλο συλλέκτη φωτός κατασκευασμένο με υψηλές προδιαγραφές ευκρινούς και πιστής απεικόνισης ευρέως οπτικού πεδίου. Οι ιδιότητες αυτές εξασφαλίζουν την άριστη φωτογράφιση και μελέτη εκτεταμένων ουράνιων αντικειμένων όπως γαλαξιών, σμηνών άστρων και γαλαξιών και αέριων νεφελωμάτων. Για την περαιτέρω βελτίωση της παρατήρησης εκτεταμένων αντικειμένων κατασκευάσθηκε Μειωτής Εστιακής Απόστασης ο οποίος προσαρμοσμένος στο Τηλεσκόπιο σχεδόν διπλασιάζει το πεδίο παρατήρησης, προσφέροντας ταυτόχρονα τη δυνατότητα φασματοσκοπίας.
Το έτος 2006, σε συνεργασία με το πανεπιστήμιο του Tuebingen, εγκαταστάθηκε στον Σκίνακα ένα τρίτο τηλεσκόπιο με το όνομα "Γανυμήδης", με διάμετρο κατόπτρου 0.6 μέτρα, το οποίο λειτουργεί με τηλεχειρισμό μέσω διαδικτύου και διαθέτει μεγάλο οπτικό πεδίο.
ΠΗΓΗ

Επιστρέφει στη Γη το Endeavour

Το ταξίδι της επιστροφής του στη Γη ξεκίνησε το αμερικανικό διαστημικό λεωφορείο Endeavour το οποίο αποκολλήθηκε με επιτυχία από το διεθνή διαστημικό σταθμό (ΙSS) χθες το βράδυ σύμφωνα με ανακοίνωση της NASA. Η αποκόλληση του διαστημοπλοίου πραγματοποιήθηκε όπως είχε προγραμματιστεί, στις 03:55 ώρα Γκρήνουιτς.
Εάν οι μετεωρολογικές συνθήκες το επιτρέψουν, το διαστημικό λεωφορείο, στο οποίο επιβαίνει 6μελές πλήρωμα, θα προσγειωθεί την Τετάρτη στις 06:31 GMT στο Διαστημικό Κέντρο Κένεντι της Φλόριντα ύστερα από 16ήμερη αποστολή.
Σημειώνεται ότι πρόκειται για την τελευταία αποστολή του Endeavour και η προτελευταία για τον απαρχαιωμένο στόλο των διαστημικών λεωφορείων. Την τελευταία πτήση των διαστημικών λεωφορείων θα πραγματοποιήσει το Atlantis, στις 8 Ιουλίου.
Ο επικεφαλής της αποστολής Μαρκ Κέλι, πριν την αναχώρησή του από το διάστημα, έλαβε ένα μουσικό μήνυμα από τη σύζυγό του, τη γερουσιαστή Γκαμπριέλε Γκίφορντς που αναρρώνει έπειτα από πυροβολισμό στο κεφάλι και δήλωσε ότι ανυπομονεί να βρεθεί σύντομα κοντά της.
πηγη

Αδέσποτοι πλανήτες!

Οι ελεύθεροι πλανήτες είναι διπλάσιοι σε αριθμό από τα άστρα, ανακάλυψη που ανοίγει νέους δρόμους στη φαντασία

Καλλιτεχνική απεικόνιση «αδέσποτου» πλανήτη

14Share

emailεκτύπωση 

Πριν από 11 χρόνια μια ομάδα ισπανών αστρονόμων είχε αναγγείλει την ανακάλυψη ελεύθερων πλανητών, δηλαδή πλανητών οι οποίοι δεν περιφέρονται γύρω από κάποιο αστέρι αλλά κινούνται ελεύθερα στον μεσοαστρικό χώρο. Αυτή η ανακοίνωση είχε γίνει τότε δεκτή με σκεπτικισμό επειδή η ύπαρξη τέτοιου είδους ουράνιων σωμάτων δεν προβλεπόταν από τις κρατούσες θεωρίες. Πριν από λίγες ημέρες όμως δημοσιεύθηκαν τα αποτελέσματα μιας νέας έρευνας, η οποία όχι μόνο επιβεβαίωσε οριστικά την ύπαρξη ελεύθερων πλανητών, αλλά κατέληξε και στο σχεδόν απίστευτο συμπέρασμα ότι ο αριθμός τους είναι ασύλληπτα μεγάλος. Φαίνεται ότι οι πλανήτες αυτοί είναι δύο φορές περισσότεροι από τα αστέρια, που σημαίνει ότι μόνο στον Γαλαξία μας υπάρχουν 400 δισεκατομμύρια ελεύθεροι πλανήτες! Πέρα από τη μεγάλη σημασία αυτής της ανακάλυψης για τις θεωρίες δημιουργίας πλανητικών συστημάτων, πολλοί ήδη άρχισαν να σκέπτονται ότι η φύση έχει φτιάξει, πριν από εμάς, το «τέλειο» διαστημόπλοιο για την εξερεύνηση και τον αποικισμό του Σύμπαντος.

Ανατροπή στη δημιουργία πλανητών
Η Αστρονομία είναι μια επιστήμη γεμάτη ανατροπές. Η πιο πρόσφατη έχει να κάνει με τον τρόπο που δημιουργούνται οι πλανήτες, δηλαδή ουράνια σώματα πολύ μικρότερα από αστέρια, η εσωτερική πίεση και θερμοκρασία των οποίων δεν επαρκούν για να συντηρήσουν θερμοπυρηνικές αντιδράσεις. Ως πριν από λίγο καιρό διδάσκαμε στους φοιτητές μας ότι οι πλανήτες δημιουργούνται από το υλικό που «περισσεύει», μετά τη δημιουργία ενός αστεριού, και έτσι αναγκαστικά περιφέρονται γύρω από το «μητρικό» αστέρι. Η πρόσφατη ανακοίνωση μιας πολυπληθούς ομάδας αστρονόμων για την οριστική επιβεβαίωση της ύπαρξης ελεύθερων πλανητών ήρθε να ανατρέψει αυτή τη θεωρία.
Ελεύθερος πλανήτης είναι ένα ουράνιο σώμα παρόμοιο σε μέγεθος με τους πλανήτες του ηλιακού μας συστήματος, το οποίο όμως δεν «ανήκει» σε κάποιο αστέρι, με την έννοια ότι περιφέρεται γύρω από αυτό, αλλά περιπλανάται «ελεύθερο» στον μεσοαστρικό χώρο. Η πρώτη ανακοίνωση για την ύπαρξη ελεύθερων πλανητών είχε γίνει το 2000 από μια ομάδα ισπανών αστρονόμων που είχαν χρησιμοποιήσει κλασικές φωτογραφικές μεθόδους για να αποτυπώσουν αμυδρά αντικείμενα με μάζα λίγες φορές μεγαλύτερη από τη μάζα του Δία, του μεγαλύτερου πλανήτη του ηλιακού μας συστήματος. Για να γίνει αποδεκτή όμως μια τόσο σημαντική ανατροπή χρειάζεται επιβεβαίωση με άλλη, ανεξάρτητη μέθοδο.

Περιοχή στο νεφέλωμα του Αετού, όπου είναι πιθανό ότι μαζί με τα αστέρια δημιουργούνται και ελεύθεροι πλανήτες


Η μέθοδος του βαρυτικού μικρο-φακού
Η πιο σύγχρονη και κατάλληλη για τον σκοπό αυτό μέθοδος είναι το φαινόμενο του βαρυτικού μικρο-φακού (microlensing), που ανιχνεύει ένα σώμα με άλλη μέθοδο και όχι από το φως που αυτό εκπέμπει. Σύμφωνα με τη Γενική Θεωρία Σχετικότητας, ένα σώμα, είτε φωτεινό είτε σκοτεινό, που τυχαίνει να βρίσκεται στην ευθεία η οποία ενώνει το μάτι μας με μια μακρινή φωτεινή πηγή, εστιάζει το φως της πηγής, όπως ένας αμφίκυρτος φακός συγκεντρώνει το ηλιακό φως. Για τον λόγο αυτό το πλησιέστερο σώμα ονομάζεται βαρυτικός φακός. Αν ο φακός έχει μάζα όση ένας γαλαξίας ή ένα σμήνος γαλαξιών, τότε είναι δυνατό να παρατηρήσουμε την εικόνα της μακρινής πηγής που αυτός προβάλλει. Αν ο φακός έχει μάζα όση ένα αστέρι ή ένας πλανήτης, τότε δεν μπορούμε να δούμε την εικόνα της πηγής, όμως μπορούμε να παρατηρήσουμε την απότομη αύξηση της λαμπρότητάς της που προκαλείται από την εστίαση της ακτινοβολίας της. Ανάλογα με τη μάζα του φακού και την ταχύτητα με την οποία αυτός κινείται, η αναλαμπή αυτή της πηγής μπορεί να διαρκέσει μερικές ώρες ή ημέρες.

Τη διετία 2006-2007 η ερευνητική ομάδα MAO (Microlensing Observations in Astrophysics) παρατηρούσε συστηματικά το κέντρο του Γαλαξία μας με σκοπό την καταγραφή αναλαμπών που οφείλονται σε ελεύθερους πλανήτες. Κατά τη διάρκεια των παρατηρήσεων καταγράφηκαν αρκετές εκατοντάδες αναλαμπές αυτού του είδους, πολλές από τις οποίες επιβεβαιώθηκαν στη συνέχεια από την ερευνητική ομάδα OGLE (Optical Gravitational Lensing Experiment). Η στατιστική ανάλυση αυτών των γεγονότων, που ολοκληρώθηκε μόλις πρόσφατα, οδήγησε στο συμπέρασμα ότι στον Γαλαξία μας υπάρχουν ελεύθεροι πλανήτες, στο μέγεθος του Δία, ο αριθμός των οποίων είναι διπλάσιος από τον αριθμό των αστέρων του Γαλαξία. Επειδή ο αριθμός των αστέρων είναι 200 δισεκατομμύρια, ο αριθμός των ελεύθερων πλανητών του Γαλαξία μας είναι 400 δισεκατομμύρια. Ανάλογος αριθμός θα πρέπει να υπάρχει και στα υπόλοιπα 200 δισεκατομμύρια γαλαξίες που υπάρχουν στο ορατό από εμάς Σύμπαν.

Οταν η φαντασία γίνεται πραγματικότητα
Αξίζει να σημειωθεί ότι η ύπαρξη ελεύθερων πλανητών είχε προταθεί ήδη το 1932 στη νουβέλα επιστημονικής φαντασίας Οταν συγκρούονται οι πολιτισμοί των Philip Wylie και Edwin Balmer. Μετά όμως την πρώτη ανακοίνωση παρατήρησης τέτοιου είδους ουράνιων σωμάτων το 2000, η σκυτάλη πέρασε στους επιστήμονες. Πολλοί από αυτούς δοκίμασαν να υπολογίσουν την πιθανότητα της διατήρησης ζωής σε έναν ελεύθερο πλανήτη καθώς και την πιθανότητα σύλληψης ενός ελεύθερου πλανήτη από ένα προϋπάρχον πλανητικό σύστημα, παρόμοιο με τις εκατοντάδες που έχουν ήδη ανακαλυφθεί τα τελευταία χρόνια. Ετσι αρκετοί αστροβιολόγοι έδειξαν ότι η γεωθερμική ενέργεια ενός ελεύθερου πλανήτη με πυκνή ατμόσφαιρα μπορεί να διατηρεί επιφανειακή θερμοκρασία στην οποία διάφοροι διαλύτες βιολογικής σημασίας (όπως π.χ. το νερό) βρίσκονται σε υγρή μορφή, ενώ η ερευνητική ομάδα Δυναμικής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης έδειξε ότι η πιθανότητα σύλληψης ενός ελεύθερου πλανήτη από ένα πλανητικό σύστημα δεν είναι καθόλου αμελητέα. Αρα η μεταφορά ζωής, ή και ακόμη-ακόμη αποικιών, μέσω ελεύθερων πλανητών από ένα πλανητικό σύστημα σε ένα άλλο δεν φαίνεται να αποκλείεται στο απώτερο μέλλον.

* Ο Χάρης Βάρβογλης είναι καθηγητής του Τμήματος Φυσικής του ΑΠΘ.

Η επιστροφή της αντιύλης

ΝΕΑ ΣΕΙΡΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΩΝ ΣΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ CERN ΤΗΣ ΕΛΒΕΤΙΑΣ

Από την ύλη και την αντιύλη που σχηματίστηκε μετά το Big Bang (Μεγάλη Εκρηξη), στο σύμπαν παρέμεινε μόνο η ύλη.

Κατά τη διάρκεια του μεγάλου πειράματος του CERN, με την επωνυμία ALPHA, αιχμαλωτίστηκε πρώτη φορά αντιυδρογόνο με τη βοήθεια ισχυρών μαγνητών Σήμερα, οι φυσικοί του ευρωπαϊκού ερευνητικού κέντρου CERN έχουν παγιδεύσει αντιυδρογόνο σε ένα μαγνητικό πεδίο, για να μπορέσουν να μελετήσουν τη φύση της αντιύλης.
Οι ερευνητές κατάφεραν να δημιουργήσουν και να παγιδεύσουν αντιυδρογόνο. Εστω κι αν πρόκειται μόνο για 38 αντιάτομα, τα οποία διατηρήθηκαν για 172 χιλιοστά του δευτερολέπτου, το γεγονός δεν παύει να προκαλεί αίσθηση. Τα αντιάτομα είναι, όντως, εξαιρετικά δύσκολο να δαμαστούν, καθώς εξαφανίζονται το ίδιο χιλιοστό του δευτερολέπτου που έρχονται σε επαφή με «συνηθισμένη» ύλη.
Οταν η αντιύλη ελέγχεται, μπορούμε να μελετήσουμε τον τρόπο συμπεριφοράς της. Οι ερευνητές επιδιώκουν να συγκρίνουν το αντιυδρογόνο, με το σύνηθες υδρογόνο για να δουν αν υπάρχει διαφορά στον τρόπο με τον οποίον τα αντιάτομα αντιδρούν με τα φωτόνια. «Αν βρούμε κάποια διαφορά ανάμεσα σε υδρογόνο και αντιυδρογόνο, σημαίνει ότι έχουμε παραβλέψει κάτι στο λεγόμενο πρότυπο μοντέλο για το πώς είναι κατασκευασμένο το σύμπαν» λέει ο Τζέφρεϊ Χανγκστ, ο οποίος ηγείται του πειράματος στο CERN.
Το αποτέλεσμα μπορεί να βοηθήσει τους φυσικούς να κατανοήσουν γιατί τα πάντα γύρω μας αποτελούνται από ύλη και γιατί δεν έχουμε παρατηρήσει αντιύλη στη φύση. Πρόκειται πράγματι για μυστήριο, διότι έπρεπε να υπάρχει ίση ποσότητα ύλης και αντιύλης. «Δεν μπορούμε να εξηγήσουμε αυτή την ασυμμετρία» λέει ο Τζέφρεϊ Χανγκστ. «Αναζητούμε μια νέα φυσική, πράγματα που δεν σκέφτηκε κανείς πριν» προσθέτει.
Το αντιυδρογόνο είναι το απλούστερο αντιάτομο. Ενώ ένα συνηθισμένο άτομο υδρογόνου αποτελείται από ένα ηλεκτρόνιο δεσμευμένο σε ένα πρωτόνιο, το αντιυδρογόνο διαθέτει ένα ποζιτρόνιο -το αντισωματίδιο του ηλεκτρονίου- δεσμευμένο σε ένα αντιπρωτόνιο.
Τα ποζιτρόνια εκπέμπονται σε ορισμένες μορφές ραδιενεργού διάσπασης και τα αντιπρωτόνια μπορούν να δημιουργηθούν όταν παρέχεται ενέργεια στα πρωτόνια μέσα σε έναν επιταχυντή σωματιδίων και κατόπιν συγκρούονται με μέταλλο. Αργότερα έγινε ρουτίνα η παραγωγή αντιπρωτονίων και ποζιτρονίων, αλλά παραμένει δύσκολο να τα συνδυάσει κανείς σε αντιυδρογόνο, όπως και να διατηρήσει τα αντιάτομα.
Στο CERN, γεννήθηκαν τα πρώτα αντιάτομα που έφτιαξε ποτέ ο άνθρωπος, το 1995. Τα εννέα άτομα αντιυδρογόνου που δημιουργήθηκαν τότε εξαφανίστηκαν με μια ταχύτητα που πλησίαζε εκείνη του φωτός και χρειάστηκαν μόλις 40 δισεκατομμυριοστά του δευτερολέπτου για να συγκρουστούν με ύλη και να καταστραφούν.
Το 2002, άρχισε να χρησιμοποιείται ένα νέο μηχάνημα: ο επιταχυντής αντιπρωτονίων. Ετσι έγινε δυνατόν να εμποδιστούν τα αντιπρωτόνια πριν από τη συνάντησή τους με τα ποζιτρόνια, και οι ερευνητές μπόρεσαν να παράξουν χιλιάδες αντιάτομα. Δεν μπόρεσαν, ωστόσο, να διατηρήσουν για πολύ τα αντιάτομα και δεν είναι δυνατόν να πειραματιστούν με αυτά πριν ακινητοποιηθούν.
Σήμερα είναι η πρώτη φορά που παγιδεύονται αντιάτομα. Στο νέο πείραμα ALPHA, το οποίο διεξήχθη το φθινόπωρο του 2010, οι φυσικοί συνένωσαν δέκα εκατομμύρια αντιπρωτόνια με ποζιτρόνια. Δόθηκε στα σωματίδια ένα δευτερόλεπτο να σχηματίσουν ζεύγη και να μετατραπούν σε αντιυδρογόνο και οι ερευνητές κατάφεραν να αιχμαλωτίσουν στην ατομοπαγίδα μόλις 38 από το σύνολο των ατόμων αντιυδρογόνου.
Τα σταθερά, ηλεκτρικώς ουδέτερα, άτομα αντιύλης ακινητοποιήθηκαν από ισχυρά μαγνητικά πεδία, τα οποία δημιουργήθηκαν από έναν υπεραγώγιμο πλανήτη. Η σύλληψή τους έγινε μόνον όταν οι ερευνητές κατάφεραν να απορροφήσουν τόσο πολλή κινητική ενέργεια από αυτά, ώστε να αποκτήσουν θερμοκρασία μόλις μισού βαθμού πάνω από το απόλυτο μηδέν. Τα αντιάτομα ελευθερώθηκαν αρκετά σύντομα πάλι, κι έτσι μπόρεσαν να συγκρουστούν ελεύθερα με ύλη και να εκπέμψουν χαρακτηριστική ακτινοβολία, η οποία καταγράφηκε από ανιχνευτές. Αυτός ήταν ο μοναδικός τρόπος με τον οποίον μπορούσαν οι ερευνητές να σιγουρέψουν ότι τα αντιάτομα είχαν συλληφθεί.
Αυτό το επιτυχημένο πείραμα χρειάστηκε έξι χρόνια προετοιμασίας, αλλά είναι το πρώτο από μια σειρά πειραμάτων.
Το επόμενο βήμα είναι να μετρηθούν τα επίπεδα ενέργειας του αντιυδρογόνου, για να τα συγκρίνουν με το συνηθισμένο υδρογόνο. Οι ερευνητές θέλουν να μάθουν σε ποια συχνότητα των φωτονίων τα αντιάτομα απορροφούν ή εκπέμπουν ενέργεια. Οταν συμβεί αυτό, θα μάθουν και αν το υδρογόνο είναι ακριβές είδωλο του αντιυδρογόνου και το αντίστροφο. Αν δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο, τότε ο κόσμος της φυσικής θα γνωρίσει πραγματικούς κλυδωνισμούς και θα αρχίσει να διαμορφώνεται μια εντελώς νέα θεωρία για το σύμπαν.

Υποβρύχιο τηλεσκόπιο εξερευνά τα μυστήρια του σύμπαντος

Τα πρώτα αποτελέσματα από το μεγαλύτερο υποβρύχιο «τηλεσκόπιο νετρίνων» στον κόσμο κατέγραψαν οι επιστήμονες, καθώς και κάποια επιπλέον σεισμολογικά και βιολογικά στοιχεία. Το τηλεσκόπιο Antares βρίσκεται 2,5 χιλιόμετρα κάτω από την επιφάνεια της Μεσογείου, και καταγράφει τη συμπεριφορά του μικροσκοπικού και ιδιαίτερα δυσεύρετου σωματιδίου νετρίνο.

Τα νετρίνα αλληλεπιδρούν ασθενώς με την ύλη, και επομένως είναι πολύ δύσκολο να παρατηρηθούν. Για το λόγο αυτό, χρησιμοποιούνται ειδικές πειραματικές διατάξεις, γνωστές ως «τηλεσκόπια νετρίνων», τοποθετημένες βαθιά μέσα σε εγκαταλειμμένα ορυχεία ή στο βυθό της θάλασσας, προκειμένου να μην επηρεάζονται από την κοσμική ακτινοβολία.
Ο εντοπισμός των σωματιδίων αυτών θα μπορούσε να δώσει απαντήσεις σε ορισμένα από τα μεγαλύτερα μυστήρια της φυσικής, όπως το τι συμβαίνει στα αστέρια μετά από μια έκρηξη supernova και τη φύση των κοσμικών ακτίνων.
Το Antares μπορεί να κοιτάξει μια πλευρά του σύμπαντος, που τα υπόλοιπα τηλεσκόπια νετρίνων δεν μπορούν, ενώ είναι το μοναδικό που ανιχνεύει το βιοφωτισμό ορισμένων βακτηρίων, καθώς και τους σεισμούς.

Η παραπάνω γραφική αναπαράσταση δείχνει τις 12 στήλες από τα υπερευαίσθητα «μάτια» του Antares, τα οποία δεν κοιτούν ευθέως τα νετρίνα, αλλά τα ίχνη που αφήνουν περνώντας από τη θάλασσα.

Για να αποφύγει τα αποπροσανατολιστικά σήματα από την ατμόσφαιρα της Γης, το Antares ανιχνεύει τα ίχνη των νετρίνων που έρχονται από την αντίθετη κατεύθυνση και έχουν διασχίσει ολόκληρο τον πλανήτη.

Παράλληλα, το τηλεσκόπιο ανιχνεύει το βιοφωτισμό των βακτηρίων της θάλασσας, καταγράφοντας πολύ σημαντικά αποτελέσματα για τους βιολόγους. Για παράδειγμα, έχουν παρατηρηθεί ορισμένοι συσχετισμοί μεταξύ του βιοφωτισμού και της κατεύθυνσης των ρευμάτων της θάλασσας.

Το Antares είναι επίσης εξοπλισμένο με ιδιαίτερα ακριβείς σεισμογράφους, που ανιχνεύουν τις μετακινήσεις του εδάφους κάτω από το βυθό της θάλασσας και προσαρμόζουν τα αποτελέσματα για τα νετρίνα. Μάλιστα, οι σεισμογράφοι κατέγραψαν λεπτομερώς τον καταστροφικό σεισμό του περασμένου Μαρτίου στην Ιαπωνία.

Η σονάτα των supervona

Πώς ακούγεται άραγε μια έκρηξη supernova; Ας ελπίσουμε πως δε θα μάθουμε ποτέ από πρώτο χέρι, αφού το να βρίσκεται κανείς σε απόσταση ακοής από ένα αστέρι που εκρήγνηται δεν είναι και η καλύτερη ιδέα. Ωστόσο, ένα ζευγάρι ερευνητών βρήκε τον τρόπο να απεικονίσει μουσικά μια έκρηξη supernova, και το αποτέλεσμα είναι ένα πολύ ενδιαφέρον κομμάτι αφηρημένης μουσικής!

Ο Alex Parker από το πανεπιστήμιο της Victoria και η Melissa Graham από αυτό της California, δημιούργησαν το παρακάτω βίντεο, συνθέτοντας 250 εκρήξεις supernova τύπου Ia, τις οποίες κατέγραψαν με τηλεσκόπιο. Αυτού του είδους οι «κατακλυσμοί» συμβαίνουν όταν ένα μικρό και πολύ συμπαγές αστέρι, γνωστό ως λευκός νάνος, μεγαλώνει υπερβολικά, γίνεται ασταθές και εκρήγνηται θερμοπυρηνικά.
Όπως εξηγεί ο Parker στην ιστοσελίδα του, οι δύο ερευνητές συνέδεσαν την κάθε έκρηξη supernova με μια νότα του πιάνου ή του μπάσου, ανάλογα με το γαλαξία όπου συνέβη η έκρηξη. Οι μεγαλύτεροι γαλαξίες ακούγονταν μπάσα, ενώ οι μικρότεροι έβγαζαν ήχο πιάνου.
Ο ήχος είναι δυνατότερος για τις εκρήξεις που έγιναν πιο κοντά στη Γή, και το αντίστροφο, ενώ η ένταση του ήχου (pitch) εξαρτάται από τον τρόπο που κάθε supernova φωτίζεται ή εξασθενεί. Φυσικά, το βίντεο δεν είναι σε πραγματικό χρόνο, αλλά κάθε δευτερόλεπτο αντιστοιχεί σε δύο εβδομάδες παρατήρησης με τηλεσκόπιο.

Supernova Sonata from Alex Parker on Vimeo.

Μια Καραϊβική στο φεγγάρι

Εκατό φορές περισσότερο νερό από ό,τι πίστευαν εντοπίζουν οι επιστήμονες στη Σελήνη

Τεράστια αποθέματα νερού κρύβονται κάτω από την άνυδρη επιφάνεια της Σελήνης σύμφωνα με νέα μελέτη

Τα καλά νέα σε ό,τι αφορά τις μελλοντικές αποστολές στη Σελήνη είναι ότι, όπως δείχνει μια νέα μελέτη που δημοσιεύεται στην επιθεώρηση «Science», ο δορυφόρος μας έχει περί τις 100 φορές περισσότερο νερό από ό,τι πιστεύαμε ως σήμερα. Τα κακά νέα όμως είναι ότι το νερό αυτό είναι «εγκλωβισμένο» μέσα σε μικροσκοπικούς ηφαιστειακούς κρυστάλλους. Ετσι οι αστροναύτες που θα επισκεφθούν στο μέλλον τη Σελήνη είναι απαραίτητο να έχουν μαζί τους …μπουκάλια νερού εάν θέλουν να ξεδιψάσουν.
Επιστήμονες οι οποίοι ανέλυσαν δείγματα σεληνιακών βράχων που είχε φέρει πίσω στη Γη η αποστολή  «Απόλλων 17» το 1972,  ανακάλυψαν ότι υπάρχει πολύ μεγάλη ομοιότητα σε ό,τι αφορά την περιεκτικότητα σε νερό του ανώτερου μανδύα της Γης με αυτή του υπεδάφους της Σελήνης. Και μπορεί στην όψη το φεγγάρι να φαίνεται άγονο, ωστόσο η άνυδρη επιφάνειά του κρύβει μέσα της πολύ νερό, σημειώνουν οι ερευνητές». Τόσο ώστε, όπως εκτιμούν, πιθανότατα κάτω από την επιφάνεια της Σελήνης βρισκόταν κάποτε μια ολόκληρη Καραϊβική.
Οι θεωρίες της «γέννησης»
Η νέα ανακάλυψη περιπλέκει τα πράγματα σχετικά με τη θεωρία που αναφέρει ότι η Σελήνη δημιουργήθηκε όταν ένα μεγάλο τμήμα της πρώιμης Γης αποχωρίστηκε από αυτήν πριν από περίπου 4,5 δις χρόνια κατά τη διάρκεια μιας σύγκρουσης με έναν άλλον πλανήτη που είχε μέγεθος περίπου όσο εκείνο του Άρη. Και αυτό διότι εάν η Σελήνη είχε «γεννηθεί» από ένα τόσο βίαιο γεγονός όλο το νερό που περιείχε θα έπρεπε να έχει εξατμιστεί κατά τη σύγκρουση εξαιτίας των πολύ υψηλών θερμοκρασιών που θα αναπτύσσονταν.
Ωστόσο η θεωρία της μεγάλης σύγκρουσης ενισχύεται από πολλά άλλα στοιχεία. Για παράδειγμα το σχετικά μεγάλο μέγεθος του φυσικού δορυφόρου μας σε σύγκριση με τη Γη αποτελεί παράγοντα που μαρτυρεί ότι η Σελήνη δημιουργήθηκε μετά από σύγκρουση με κάποιον …διερχόμενο πλανήτη. Επίσης άλλη μια ένδειξη που συνάδει με αυτή τη είναι ότι στη Σελήνη εμφανίζεται έλλειψη σιδήρου, όπως ακριβώς συμβαίνει και με τον μανδύα της Γης από την οποία υποτίθεται ότι «γεννήθηκε».
Ένα άλλο ενισχυτικό στοιχείο της κρατούσας θεωρίας σχετικά με τη σύγκρουση αφορά τα ισότοπα οξυγόνου που εντοπίζονται τόσο στη Γη όσο και στη Σελήνη και τα οποία είναι παρόμοια σε αναλογία στον πλανήτη μας και τον δορυφόρο του – δεν συμβαίνει όμως το ίδιο με τα ισότοπα του Άρη και των μετεωριτών.
«Θεωρώ ότι στη βασική μορφή της η θεωρία της σύγκρουσης πιθανότατα είναι σωστή, ωστόσο υπάρχει κάτι θεμελιώδες στη διαδικασία που ακόμη δεν έχουμε κατανοήσει» ανέφερε ο επικεφαλής της μελέτης Ερικ Χάουρι, γεωχημικός από το Ιδρυμα Carnegie.
«Παράθυρο» στη γνώση
Παρότι τα καινούργια στοιχεία δεν δίνουν μια οριστική απάντηση σχετικά με τον σχηματισμό του δορυφόρου μας, θεωρούνται άκρως σημαντικά από τους επιστήμονες σε ό,τι αφορά την καλύτερη μελέτη της Σελήνης.

«Τα δείγματα αυτά μας προσφέρουν το καλύτερο ‘παράθυρο’ μέχρι σήμερα προκειμένου να δούμε πόσες είναι οι ποσότητες νερού στο εσωτερικό της Σελήνης» ανέφερε ο καθηγητής Τζέιμς Βαν Ορμαν από το Πανεπιστήμιο Case Western Reserve στο Κλίβελαντ του Οχάιο που συμμετείχε στη μελέτη. «Το εσωτερικό της Σελήνης προσομοιάζει σε μεγάλο βαθμό με εκείνο της Γης σε ό,τι αφορά την αφθονία σε νερό» κατέληξε ο καθηγητής.
Όπως και να έχει, το πώς ήλθε στον …κόσμο η Σελήνη θα συνεχίσει (προς το παρόν τουλάχιστον) να αποτελεί μυστήριο.
ΠΗΓΗ:ΤΟ ΒΗΜΑ