Πώς μπορεί να εξαφανίσει την ανθρωπότητα το Σύμπαν;

Το Διάστημα είναι ένας χώρος όπου τα πάντα αλλάζουν. Μπορεί να χρειάζονται εκατομμύρια χρόνια για να γίνει μια μικρή αλλαγή, αλλά είναι αναπόφευκτη. Έτσι λοιπόν, ας μην έχουμε και τόσο δεδομένο ότι η ανθρωπότητα θα συνεχίσει να υπάρχει εις τους αιώνας των αιώνων... αμήν. Το cosmo.gr διάβασε ένα ενδιαφέρον άρθρο του φυσικού Phil Plait, που συνεργάζεται με το Discovery Channel και αφορά τους τρόπους με τους οποίους θα εξαφανιστεί η ανθρωπότητα.

1.Εξαφάνιση από αστεροειδή

Αν ρωτήσετε έναν δεινόσαυρο, θα σας πει το πώς. Το να χτυπηθεί η Γη (ξανά) από αστερεοειδή είναι ίσως ο πιθανότερος τρόπος για να χαθούμε από “προσώπου Γης”.

Αν αναλογιστούμε κιόλας ότι 100 τόνοι υλικών από το Διάστημα, χτυπάνε κάθε χρόνο τον πλανήτη μας, τότε μάλλον καλύτερα να προετοιμαζόμαστε για τη σύγκρουση...

2.Εξαφάνιση από εκρηξη αστεριού

Όταν ένα αστέρι πεθαίνει, εκρήγνυται. Το φαινόμενο είναι γνωστό, ως supernova, το οποίο και σκορπά το θάνατο σε ό,τι βρίσκεται μπροστά του, εξαιτίας των τεράστιων ποσοτήτων ραδιενέργειας που εκπέμπει .

Για να εξαφανιστούμε λοιπόν από τη supernova, θα πρέπει το ετοιμοθάνατο αστέρι να βρίσκεται τουλάχιστον 75 έτη φωτός μακριά μας. Η προηγούμενη φορά που έγινε μια τέτοια έκρηξη κοντά στη Γη ήταν πριν 2 με 3 εκατομμύρια χρόνια. Τα καλά νέα είναι ότι σπανιώς συμβαίνει κάτι τέτοιο κοντά στον πλανήτη μας.

3.Εξαφάνιση σε περίπτωση που “σβήσει” ο Ήλιος

Χωρίς ήλιο, δεν θα υπήρχε ζωή. Τι θα συνέβαινε αν μια μέρα σηκωνόμασταν από το κρεβάτι το πρωί και ο ήλιος δεν υπήρχε; Πιθανότατα δεν θα προλαβαίναμε να σηκωθούμε από το κρεβάτι ζωντανοί!

Το κακό είναι ότι ο Ήλιος αυτή τη στιγμή είναι μεσήλικας, διανύει ήδη το 4.500.000.000ό έτος της ηλικίας του, και αρχίζει να ξεμένει από καύσιμα.

4.Εξαφάνιση από μαύρη τρύπα

Οι μαύρες τρύπες του διαστήματος είναι ένα από τα πιο “μυστηριώδη” σημεία για τους επιστήμονες.

Αν μια μαύρη τρύπα πέσει στο δρόμο μας, η μαγνητική τροχιά της Γης θα σταματήσει, με αποτέλεσμα ή να πέσει στον Ήλιο, ή να περιπλανηθούμε κάπου στα βάθη του Διαστήματος.

5.Εξαφάνιση λόγω... θανάτου του Διαστήματος

Το Σύμπαν είναι 13.000.000.000 χρονών.

Μέσα στα επόμενα... 1 τρισεκατομμύρια χρόνια, όλα τα αστέρια θα πεθαίνουν (αν η κβαντική θεωρία είναι σωστή). Ακόμα και οι μαύρες τρύπες θα έχουν εξαφανιστεί!
cosmo.gr

Οι αρχαίοι Ελληνες ανακάλυψαν τον κομήτη του Χάλεϊ

Ο Αναξαγόρας πιθανώς γνώριζε τον κομήτη του Χάλεϊ και μάλιστα είχε υπολογίσει πότε

ΛΟΝΔΙΝΟ. Μια νέα μελέτη αναφέρει ότι οι πρώτοι οι οποίοι εντόπισαν τον κομήτη του Χάλεϊ, καταφέρνοντας μάλιστα να υπολογίσουν τον περιοδικό κύκλο εμφάνισής του, ήταν οι αρχαίοι Ελληνες. Μέχρι σήμερα οι παλαιότερες γνωστές καταγραφές του κομήτη του Χάλεϊ ήταν από κινέζους αστρονόμους, με την πρώτη εξ αυτών να γίνεται το 240 π.Χ. Σύμφωνα όμως με τη νέα μελέτη, οι αρχαίοι Ελληνες κατάφεραν να τον εντοπίσουν και να τον μελετήσουν από τον 5ο π.Χ. αιώνα. Ο φιλόσοφος Ντάνιελ Γκράχαμ και ο αστρονόμος του αμερικανικού Πανεπιστημίου Ρrovo Ερικ Γκράχαμ δημιούργησαν μοντέλα της πορείας που ακολουθεί ο κομήτης του Χάλεϊ και στη συνέχεια μελέτησαν καταγραφές για κομήτες από αρχαίους πολιτισμούς. Κάποια στιγμή ανάμεσα στο 466 και στο 468 π.Χ. σε μια άγνωστη σήμερα περιοχή της Βορείου Ελλάδος έπεσε ένας μετεωρίτης και μάλιστα το σημείο της πρόσκρουσης αποτέλεσε για περίπου πέντε αιώνες τουριστική ατραξιόν.

Ο Πλούταρχος μάλιστα αναφέρει ότι την πτώση τού μετεωρίτη είχε προβλέψει ο Αναξαγόρας, τον οποίο πολλοί θεωρούν κορυφαίο αστρονόμο του αρχαίου ελληνικού κόσμου. Υπολογίζοντας την πορεία του κομήτη του Χάλεϊ εκείνη την εποχή, οι δύο ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι ο μετεωρίτης αποτελούσε μέρος του κομήτη και έπεσε στον πλανήτη επειδή στο συγκεκριμένο πέρασμά του πλησίασε τη Γη περισσότερο από άλλες φορές. Αυτό σημαίνει ότι οι αρχαίοι Ελληνες όχι μόνο είχαν εντοπίσει την ύπαρξη του κομήτη, αλλά είχαν διαπιστώσει ότι είναι τακτικός επισκέπτης μας και μάλιστα είχαν καταφέρει να υπολογίσουν χρονικά την εμφάνιση του.

Ο κομήτης του Χάλεϊ, που είναι ο διασημότερος κομήτης, εμφανίζεται περίπου κάθε 75 χρόνια. Πήρε το όνομά του από τον βρετανό αστρονόμο Εντμοντ Χάλεΐ (1656- 1742), ο οποίος στις 4 Σεπτεμβρίου του 1682 τον παρατήρησε και τον περιέγραψε. Η εμφάνισή του το 12 π.Χ. παρακίνησε πολλούς ειδικούς να εικάσουν ότι ο Χάλεϊ είναι το Αστρο της Βηθλεέμ που καθοδήγησε τους τρεις μάγους όταν θέλησαν να επισκεφθούν τον νεογέννητο Ιησού. Οι επιστήμονες υπολογίζουν ότι ο κομήτης θα κάνει την επανεμφάνισή του στη γειτονιά μας στα τέλη της άνοιξης του 2061.

ΤΟ ΒΗΜΑ

Νέες προοπτικές για ανακάλυψη πλανητών με ύπαρξη νερού

Η επόμενη γενιά τηλεσκοπίων ενδεχομένως να αποκαλύψει την ύπαρξη ωκεανών σε πλανήτες που βρίσκονται πέρα από το ηλιακό μας σύστημα. Η ύπαρξη νερού προσφέρει την ελκυστική προοπτική να υπάρχει ζωή σε πλανήτες εκτός του δικού μας ηλιακού συστήματος με συνθήκες παρόμοιες με εκείνες που επικρατούν στη γη.

Οι επιστήμονες ελπίζουν ότι η ανταύγεια του φωτός από τις σαν καθρέπτες επιφάνειες των ωκεανών θα μπορούσαν να εντοπιστούν από ένα αμερικανικό διαστημικό τηλεσκόπιο που έχει προγραμματιστεί να τεθεί σε λειτουργία το 2014.

Η σχετική έρευνα των Αμερικανών αστρονόμων δημοσιεύθηκε στην επιστημονική έκδοση Astrophysical Journal Letters αναφέρει το BBC.

Η ελπίδα των επιστημόνων είναι η εύρεση πλανητών με συνθήκες παρόμοιες με αυτές της γης έξω από το δικό μας ηλιακό σύστημα.

Μέχρι στιγμής η τεχνική αυτή έχει χρησιμοποιηθεί για να επιβεβαιώσει την ύπαρξη ενός ωκεανού με υγρό μεθάνιο στον Τιτάνα, το μεγαλύτερο φεγγάρι του Κρόνου.

Ένας άλλος τρόπος ανίχνευσης ζωής σε εξωπλανήτες θα μπορούσε να είναι η παρουσία βλάστησης, καθώς η χλωροφύλλη δημιουργεί πολύ έντονες αντανακλάσεις σε σχεδόν υπέρυθρα μήκη κύματος.

Το φωτογραφικό αρχείο της NASA διαθέσιμο στο διαδίκτυο

Ύστερα από πενήντα χρόνια προσπαθειών για την κατάκτηση του διαστήματος, η NASA προσφέρει στους χρήστες του διαδικτύου δωρεάν όλο το φωτογραφικό αρχείο της.

Η ΝΑSA μόλις δημιούργησε ένα λογαριασμό Flickr όπου αρχειοθετεί το υλικό της. Μέρος του αρχείου της ήταν ήδη διαθέσιμο στην ιστοσελίδα NASAimages.org, αλλά υπό προϋποθέσεις και περιορισμούς.

Η Αφρική στην κούρσα για το Διάστημα

Στο κλαμπ των «μεγάλων παικτών» της εξερεύνησης του Διαστήματος ετοιμάζεται να εισέλθει η Αφρικανική Ένωση. «Οι δεινόσαυροι εξαφανίστηκαν επειδή δεν είχαν διαστημικό πρόγραμμα» : τάδε έφη Λάρι Νίβεν, γνωστός συγγραφέας επιστημονικής φαντασίας (δημιουργός της σειράς «Known Space» ). Η Αφρική, το λίκνο της ανθρωπότητας, μπορεί να άργησε να το αντιληφθεί αυτό, αλλά η Αφρικανική Ένωση προτίθεται να αλλάξει την κατάσταση.
Σύμφωνα με απόφαση που ελήφθη από την Αφρικανική Ένωση, εγκρίθηκε η μελέτη σχετικά με το ενδεχόμενο ίδρυσης μίας αφρικανικής διαστημικής υπηρεσίας. Στη σχετική συνεδρίαση υπουργών της Ένωσης, συμφωνήθηκε η διαμόρφωση μίας κοινής διαστημικής πολιτικής για τις 53 χώρες- μέλη.
Κάποιοι από τους υποστηρικτές της ιδέας αναφέρουν ότι η ίδρυση ενός…ανταγωνιστή της NASA θα δημιουργήσει θέσεις εργασίας και θα παράξει τεχνογνωσία. Ο αντίλογος είναι ότι η Αφρική δεν έχει τη δυνατότητα να στερήσει οικονομικούς πόρους που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την αντιμετώπιση του επισιτιστικού προβλήματος μεγάλου ποσοστού των κατοίκων της για να «κοιτάξει στα άστρα».
Ωστόσο, το μέλλον φαίνεται να έχει φτάσει ήδη στη Μαύρη Ήπειρο- ακόμη και αν η κατανομή είναι ανισομερής: αστρονόμοι είχαν την έδρα τους στο Κέιπ Τάουν για αιώνες, ενώ το 1820 δημιουργήθηκε το Βασιλικό Αστεροσκοπείο του Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδος, το πρώτο του είδους του στο νότιο ημισφαίριο. Επίσης, η Αφρική έχει ήδη εκτοξεύσει πληθώρα δορυφόρων, και το 2002 ο εκατομμυριούχος Μαρκ Σάτλγουορθ έγινε ο πρώτος Αφρικανός που βγήκε στο Διάστημα, πετώντας με το ρωσικό Σογιούζ. Επίσης, η Αφρική φιλοδοξεί να «νικήσει» την Αυστραλία όσον αφορά την έδρα το ισχυρότερου ραδιοτηλεσκοπίου στον κόσμο, που θα δώσει στους χειριστές του την δυνατότητα να «κοιτάξουν» δισεκατομμύρια χρόνια στο παρελθόν: πρόκειται για το SKA (Square Kilometre Array), αξίας 1,25 δισεκατομμυρίων λιρών, 50 φορές πιο ευαίσθητο και 10.000 φορές γρηγορότερο από οποιοδήποτε άλλο ραδιοτηλεσκόπιο έχει κατασκευαστεί ποτέ. Εάν η επιφορτισμένη με το θέμα της επιλογής ηπείρου διεθνής επιτροπή επιλέξει την Αφρική, το, 30.000 κεραιών SKA θα «απλωθεί» στο Κάρναρβον, τη Νάμπια, τη Μποτσουάνα, τη Μοζαμβίκη, τη Γκάνα, το Μαυρίτιο, τη Μαδαγασκάρη, την Κένυα και τη Ζάμπια.
Το ενδεχόμενο ζωής στον Άρη
Η ανακοίνωση περί πιθανής ίδρυσης αφρικανικής Διαστημικής Υπηρεσίας έρχεται σε μία στιγμή που ο «αγώνας για το Διάστημα» αποκτά νέο ενδιαφέρον, λόγω έρευνας η οποία υπέδειξε ότι ίσως ο κοντινότερος πλανήτης μας, ο Άρης, να μην είναι ακατοίκητος.
Όταν το 1976 τα δύο διαστημικά σκάφη «Βίκινγκ» είχαν πάρει δείγματα από το έδαφος του Άρη, δεν είχαν βρει στοιχεία που να υποδεικνύουν ύπαρξη σωματιδίων πλούσιων σε άνθρακα ή ενδείξεις ύπαρξης βιολογικών οργανισμών.
Ωστόσο, το 2008, το Phoenix Mars Lander έδωσε στους ερευνητές νέα δεδομένα, υπό τη μορφή εντοπισμού perchlorate (υπερχλωρικών αλάτων), που οδήγησε στο συμπέρασμα ότι ήταν εξαιρετικά πιθανό, εάν υπήρχαν οργανικά στοιχεία εκεί που προσεδαφίστηκαν τα ερευνητικά σκάφη, να καταστράφηκαν από τα αέρια των κινητήρων.
«Οι μελέτες μας δείχνουν ότι όχι μόνο οργανικά στοιχεία, αλλά και perchlorate, ενδεχομένως να υπήρχαν και στα δύο σημεία προσεδάφισης των 'Βίκινγκ'» είπε ο Ραφαέλ Ναβάρο Γκονζάλες, επικεφαλής της έρευνας.
Ωστόσο, σύμφωνα με την έρευνα, είναι ακόμα πολύ νωρίς για να εξαχθεί συμπέρασμα σχετικά με το αν ο Κόκκινος Πλανήτης είχε ή δεν είχε ζωή στο παρελθόν.
«Δεν έχει να πει άμεσα τίποτα αυτό σχετικά με το αν υπήρξε ή όχι ζωή στην Άρη, αλλά θα αλλάξει πολλά όσον αφορά τον τρόπο που αναζητούμε στοιχεία για να απαντήσουμε σε αυτό το ερώτημα» είπε ο Κρις Μακέη, του Ερευνητικού Κέντρου Ames της NASA, στην Καλιφόρνια, εξηγώντας ότι τα οργανικά στοιχεία μπορεί να προέρχονται είτε από βιολογικές είτε από μη βιολογικές πηγές- όπως μετεωρίτες.
www.kathimerini.gr με πληροφορίες από Guardian, BBC

Ρεκόρ επιβίωσης στον Αρη για το ρομπότ Opportunity της NASA

Ο ρομποτικός γεωλόγος Οpportunity έκλεψε το ρεκόρ της πιο μακρόχρονης αποστολής στην εχθρική επιφάνεια του Αρη που κατείχε μέχρι σήμερα η αποστολή Viking 1 της δεκαετίας του 1970, ανακοίνωσε ενθουσιασμένη η NASA.
Η στατική εξερευνητική συσκευή του Viking 1 λετούργησε στον Κόκκινο Πλανήτη για έξι (γήινα) χρόνια και 116 ημέρες. To ρεκόρ καταρρίφθηκε την Πέμπτη 20 Μαΐου από το Opportunity, το οποίο προσεδαφίστηκε το 2004 για μια αποστολή που επρόκειτο να διαρκέσει μόλις 90 ημέρες.
Περισσότερο από έξι χρόνια αργότερα, το ακούραστο ρομπότ συνεχίζει ακάθεκτο, έχοντας διανύσει σχεδόν 30 χιλιόμετρα στον ξερό, παγωμένο πλανήτη.
Τρεις εβδομάδες νωρίτερα από το Opportunity είχε φτάσει στον Αρη το πανομοιότυπο ρομπότ Spirit, το οποίο όμως σταμάτησε να επικοινωνεί με τη Γη στις 22 Μαρτίου και δεν αποκλείεται να έχει πεθάνει οριστικά. Το ρομπότ έμεινε κουτσό από βλάβες σε δύο από τους έξι τροχούς του και απέτυχε να στρέψει τους ηλιακούς συλλέκτες του προς τον αμυδρό χειμωνιάτικο ήλιο.
Αν τελικά ξυπνήσει το επόμενο διάστημα, θα κατακτήσει και το ρεκόρ.
Στα έξι χρόνια της αποστολής τους, τα δίδυμα ρομπότ προσέφεραν πειστικές ενδείξεις για το υγρό παρελθόν του Αρη, όταν μεγάλες λίμνες και θάλασσες κάλυπταν μεγάλο μέρος της επιφάνειάς του.
Ο ερευνητής Ρέι Αρβιντσον του Πανεπιστημίου Ουάσινγκτον, ο οποίος συμμετείχε τόσο στην αποστολή των δίδυμων ρομπότ όσο και στις αποστολές Viking, δήλωσε έκπληκτος με το κατόρθωμα του Opportunity. «Δεν πίστευα ότι θα έβλεπα κάτι τέτοιο όσο ζω» σχολίασε..
Το πρόγραμμα Viking, που ξεκίνησε το 1975, περιλάμβανε δύο σκάφη που τέθηκαν σε τροχιά γύρω από τον Αρη καθώς και δύο συσκευές προσεδάφισης. Το Viking Lander 1 ήταν η πρώτη αποστολή που έφτασε στην επιφάνεια του Αρη. Αγγιξε το εξωγήινι έδαφος στις 20 Ιουλίου 1976 και συνέχισε να λειτουργεί μέχρι τις 13 Νοεμβρίου 1982.
Το Viking Lander 2 έφτασε στον Αρη λίγο αργότερα αλλά λειτούργησε μόνο για 3 χρόνια και 221 ημέρες μέχρι να εξαντληθούν οι μπαταρίες.
Το Viking 1 θα μπορούσε να έχει επιζήσει ακόμα περισσότερο αν δεν είχε συμβεί ένα ανθρώπινο λάθος: Η NASA το απενεργοποίησε κατά λάθος το 1982 και δεν κατάφερε ποτέ να το επαναφέρει

Η πολυπλοκότητα στην επιστήμη

Τα φυσικά φαινόμενα δεν μπορούν να λυθούν πάντοτε με μαθηματικούς τύπους βασισμένους σε γραμμικές εξισώσεις. Συχνά οι ιδιότητες των νόμων που τα διέπουν έχουν χαοτική μορφή.
Και τότε επιστρατεύεται ο κλάδος της «πολυπλοκότητας» που με τα ίδια εργαλεία προσπαθεί να λύσει τόσο διαφορετικά ζητήματα όσο η τροχιά των δορυφόρων γύρω από τη Σελήνη και οι κρίσεις επιληψίας ή οι διακυμάνσεις του Χρηματιστηρίου και τα «κλειδιά» των διαφορετικών γλωσσών

Το καλοκαίρι του 1986 ένας νεαρός επίκουρος καθηγητής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου, ο Τάσος Μπούντης, διοργάνωσε ένα διεθνές συνέδριο στη Θεσσαλονίκη με θέμα την πολυπλοκότητα ως φαινόμενο των φυσικών επιστημών. Εφέτος το καλοκαίρι διοργανώθηκε στον ίδιο τόπο και με το ίδιο θέμα ένα νέο συνέδριο, μόνο που αυτή τη φορά έγινε για τον εορτασμό των εξηκοστών γενεθλίων του Τάσου, ο οποίος τώρα πια είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Πάτρας. Στο συνέδριο πήραν μέρος 150 επιστήμονες και μεταπτυχιακοί φοιτητές από 23 χώρες, οι οποίοι παρουσίασαν τα αποτελέσματά τους σε επιστήμες τόσο διαφορετικές όσο η Αστρονομία, η Βιολογία, η Αρχιτεκτονική και η Φυσική. Το κοινό σημείο όλων αυτών των εργασιών είναι ότι οι εξισώσεις που περιγράφουν τα μελετώμενα φαινόμενα δεν είναι απλές, είναι μη γραμμικές όπως λέγονται στην επιστημονική ορολογία, γεγονός που από τη μια μεριά κάνει τα φαινόμενα αυτά πολύπλοκα και, συνήθως, χαοτικά και από την άλλη επιτρέπει τη χρήση παρόμοιων μαθηματικών μεθόδων για τη μελέτη τους.

Η αναζήτηση της ποσότητας
Η σύγχρονη επιστήμη υπερτερεί αυτής των αρχαίων Ελλήνων επειδή στηρίζεται στην ποσοτική και όχι στην ποιοτική περιγραφή των φαινομένων. Με άλλα λόγια, σήμερα μπορούμε να υπολογίσουμε το μέγεθος του αποτελέσματος αν γνωρίζουμε το μέγεθος της αιτίας που το προκαλεί. Ο υπολογισμός αυτός γίνεται με τη βοήθεια των φυσικών νόμων, που προκύπτουν από το πείραμα και τη θεωρία. Η προσπάθεια των επιστημόνων σήμερα δεν είναι τόσο πολύ προς την κατεύθυνση της ανακάλυψης νέων νόμων, όσο προς την επίλυση των εξισώσεων που περιγράφουν ποσοτικά τους ήδη γνωστούς. Αυτό δεν είναι τόσο εύκολο όσο ακούγεται, επειδή οι περισσότεροι νόμοι, όσο και αν φαίνονται απλοί, οδηγούν σε εξισώσεις που δεν είναι δυνατόν να λυθούν επακριβώς μαθηματικά. Στις περισσότερες περιπτώσεις «παρακάμπτουμε» αυτή τη δυσκολία στην πράξη, απλοποιώντας τις εξισώσεις με την υπόθεση ότι κάποια ποσότητα από αυτές που υπεισέρχονται στο υπό μελέτη φαινόμενο είναι είτε πολύ μικρή είτε πολύ μεγάλη. Η υπόθεση αυτή μας οδηγεί στη συνέχεια στην απλή περίπτωση όπου το αποτέλεσμα είναι απλά ανάλογο της αιτίας (π.χ. διπλάσια δύναμη σηκώνει διπλάσιο βάρος), σχέση που στην επιστημονική ορολογία χαρακτηρίζεται ως γραμμική.

Αν όμως η στρατηγική αυτή δεν αποδώσει τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα, είμαστε υποχρεωμένοι να καταφύγουμε στη χρήση ηλεκτρονικών υπολογιστών, που λύνουν κάθε φορά αριθμητικά- και όχι με έναν μαθηματικό τύπο- την πλήρη μορφή των εξισώσεων. Χαρακτηριστικό των μη γραμμικών εξισώσεων είναι ότι οι λύσεις τους όχι μόνο έχουν πολύπλοκη μορφή αλλά, σε ορισμένες περιπτώσεις, έχουν και χαοτικές ιδιότητες. Το γεγονός αυτό έγινε κατανοητό μόλις τα τελευταία 50 χρόνια και οδήγησε στην εμφάνιση μιας νέας ειδικότητας, που ασχολείται με τη μελέτη πολύπλοκων συστημάτων και χάους στις διάφορες επιστήμες. Αυτή η μελέτη στηρίζεται στα ίδια μαθηματικά εργαλεία, ανεξάρτητα από τη συγκεκριμένη επιστήμη στην οποία ανήκει το καθένα υπό μελέτη φαινόμενο.

Οι σύνεδροι του πρόσφατου συνεδρίου που έγινε στη Θεσσαλονίκη υπηρετούν επιστήμες τόσο διαφορετικές όσο η Ιατρική, η Βιολογία, η Θεωρία της Σχετικότητας, η Κλιματολογία, η Φυσική πλάσματος, η Φυσική των υλικών, η Αστρονομία, η Κβαντομηχανική, η Θερμοδυναμική, η Οπτική, η Σεισμολογία, η Αρχιτεκτονική, η Γλωσσολογία, η Οικονομολογία και η Διαστημική. Θα προσπαθήσω να παρουσιάσω μερικές μόνο από τις πολυάριθμες ανακοινώσεις που έγιναν στο συνέδριο, με βάση την πρωτοτυπία της εφαρμογής και το ενδιαφέρον τους για το ευρύ κοινό.

Νευρολογία. Η σχέση μεταξύ εγκεφαλικής δραστηριότητας και κινήσεων του σώματος αποτελεί ένα από τα πιο ενδιαφέροντα θέματα της Βιοϊατρικής. Στο συνέδριο παρουσιάστηκαν τέσσερις εργασίες που ασχολούνται με τη σύνδεση των επιληπτικών κρίσεων, από τη μια πλευρά, με εγκεφαλικά σήματα και κινήσεις του σώματος, από την άλλη. Σε μια από αυτές συγκρίθηκε η κίνηση του χεριού ενός επιληπτικού ατόμου σε συνδυασμό με ένα ηλεκτροεγκεφαλογράφημά του, με τη βοήθεια μιας μεθόδου που έχει αναπτυχθεί στο πλαίσιο της μαθηματικής θεωρίας ανάλυσης χρονοσειρών. Η μελέτη έδειξε την εμφάνιση χαρακτηριστικών σχημάτων εγκεφαλικής δραστηριότητας σε ορισμένες θέσεις του χεριού και τα αποτελέσματά της θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για τον εντοπισμό της εστίας των επιληπτικών κρίσεων στον εγκέφαλο.

Οικονομολογία. Οι χρηματιστηριακές συναλλαγές πραγματοποιούνται σήμερα κατά κύριο λόγο με υπολογιστές, οι οποίοι χρησιμοποιούν εξειδικευμένο λογισμικό. Το λογισμικό αυτό λαμβάνει υπόψη του όχι μόνο τις εκτιμήσεις του συγκεκριμένου χρηματιστή-χρήστη για τη μελλοντική εξέλιξη της τιμής των μετοχών, αλλά και τις «κινήσεις» των υπολογιστών των υπόλοιπων χρηματιστών. Η πολύπλοκη αυτή σχέση μπορεί να οδηγήσει σε χαοτική συμπεριφορά της τιμής των μετοχών με απρόβλεπτες συνέπειες, θέμα που απετέλεσε και αντικείμενο μιας από τις ανακοινώσεις του συνεδρίου.

Διαστημική. Η μελλοντική εγκατάσταση αποικιών στη Σελήνη θα απαιτήσει τη θέση σε τροχιά δορυφόρων τηλεπικοινωνιών και τηλεπισκόπησης γύρω από αυτήν. Δυστυχώς, το βαρυτικό πεδίο της Σελήνης απέχει σημαντικά από τη σφαιρική συμμετρία, με αποτέλεσμα τεχνητοί δορυφόροι που βρίσκονται κοντά στην επιφάνειά της να ακολουθούν, κατά κανόνα, χαοτικές τροχιές και, τελικά, να συγκρούονται με αυτήν. Η εναλλακτική προσφυγή σε τροχιές μεγάλου ύψους δεν αποτελεί λύση, επειδή τότε γίνεται σημαντική η διαταραχή της Γης, με αποτέλεσμα και πάλι χαοτικές τροχιές. Στο συνέδριο ανακοινώθηκε ο εντοπισμός ευσταθών μη χαοτικών τροχιών δορυφόρων σε ύψος μόλις 100 χιλιομέτρων από την επιφάνεια της Σελήνης, με τη βοήθεια μιας μαθηματικής μεθόδου που απλοποιεί το πρόβλημα αλλά διατηρεί τα μη γραμμικά χαρακτηριστικά του.

Γλωσσολογία. Κείμενα γραμμένα σε οποιαδήποτε γλώσσα μπορούν να θεωρηθούν ως ακολουθίες από «μονάδες» (π.χ. γράμματα, συλλαβές, λέξεις κτλ.) των οποίων η αλληλουχία δεν είναι ούτε αυστηρά αιτιοκρατική-ντετερμινιστική αλλά ούτε και εντελώς τυχαία. Η μελέτη των κανόνων που διέπουν αυτή την ακολουθία μπορεί να γίνει με τη βοήθεια μιας στατιστικής ποσότητας που χρησιμοποιείται στη Μη Γραμμική Δυναμική και ονομάζεται εντροπία Κολμογκόροφ. Μια από τις ανακοινώσεις αφορούσε τη χρήση αυτής της μεθόδου για την ανάλυση κειμένων γραμμένων στα ελληνικά και στα αγγλικά. Από την ανάλυση προέκυψε το συμπέρασμα ότι η τιμή αυτής της ποσότητας εξαρτάται τόσο από τη συγκεκριμένη γλώσσα όσο και από το περιεχόμενο του κειμένου. Ετσι στο μέλλον θα μπορούσε ίσως ένας υπολογιστής να «αντιλαμβάνεται» τη γλώσσα και το θέμα ενός κειμένου υπολογίζοντας απλά και μόνο την αριθμητική τιμή τέτοιων ποσοτήτων με έναν μηχανοποιημένο τρόπο.

Ο Χάρης Βάρβογλης είναι καθηγητής του Τμήματος Φυσικής του ΑΠΘ.